VLSinfo

RWE and Gazprom hebben een punt gezet achter hun onderhandelingen over een joint venture. De Duitse en Russische energiereuzen onderzochten de mogelijkheid om samen elektriciteitscentrales in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Nederland te bouwen en exploiteren, maar kwamen niet tot een overeenkomst die tot wederzijdse tevredenheid stemde. Dat laat RWE deze donderdag 22 december weten.

In juli maakten Gazprom en RWE bekend dat er onderhandeld werd. Volgens Jürgen Grossmann, CEO van RWE, waren de gesprekken “constructief”, maar werden de partijen het toch niet eens over een “samenwerkingsverband dat voor beide partijen houdbaar zou zijn”.

Gazprom ziet de bouw van meer gasgestookte centrales in Europa als een mogelijkheid om een positie te verwerven in de elektriciteitssector een van Europa. Gazprom hoopt te profiteren van het besluit van Duitsland om kerncentrales te sluiten, maar zoekt daarvoor wel de samenwerking met Europese partners. Daarvoor tekende het in mei ook al een overeenkomst met het Deense Dong om samen de bouw van meer gascentrales in Europa te bevorderen.

GDF SUEZ heeft voor levering in Europa reeds enkele contracten lopen.

Nog niet zo lang geleden hielden beleggers ernstig rekening met een faillissement van Gazprom. Nu klopt de aangeslagen Europese energietop juist bij het Russische staatsbedrijf aan voor hulp.

Topman Jürgen Grossmann van het Duitse energieconcern RWE leert in rap tempo de keerzijde kennen van zijn ambitieuze expansiestrategie, die twee jaar geleden culmineerde in de miljardenkoop van Essent.

Afgelopen vrijdag sprak Grossman in Parijs met zijn evenknie van Gazprom, Alexei Miller. Om gasleveranties te bespreken, volgens RWE. Maar de Russen gebruiken een ruimere formulering om de gesprekken te duiden. Zij geven aan dat er gesproken is over ‘huidige en toekomstige samenwerking’ tussen beiden.

Onbeperkt de tijd om geld te vinden

Een woordvoerster van het Russische bedrijf laat weten dit ‘nog niet’ nader te kunnen concretiseren. Het Duitse weekblad Der Spiegel wel, want het wist te melden dat Grossman de Russen zou hebben gepolst of zij bereid zijn om een aandelenbelang te nemen in RWE. Een voorheen bijna ondenkbare constructie voor de ooit zo stabiele Europese energiegrootmacht RWE, maar inmiddels een die het serieus moet overwegen.

Want de Duitsers hebben veel geld nodig en niet onbeperkt de tijd om het te vinden. Volgens zakenbank Goldman Sachs moet RWE, naast een al aangekondigd desinvesteringsprogramma van € 8 mrd ook voor € 5 mrd nieuwe aandelen uitgeven om aan het eigen doel voor de verhouding van schuld ten opzichte van operationeel resultaat (ebitda) te blijven voldoen. Topman Grossman zal begin augustus een financieel plan presenteren aan zijn raad van commissarissen.

Stekker uit kerncentrale nadelig voor RWE

Mocht Gazprom daadwerkelijk bijspringen en € 5 mrd betalen, dan krijgt het bij de huidige beurswaarde van RWE een belang van ongeveer 20% in het Duitse bedrijf. Dat zou een krachtig signaal zijn dat de machtsverhoudingen in de Europese energiesector drastisch zijn veranderd. Tot voor kort was het juist Gazprom dat gold als zwakke broeder. In 2008 had het bedrijf, waarin het Duitse EON een strategisch belang hield van bijna 5%, moeite overeind te blijven.

Maar de Noordwest-Europese energietop overat zich aan overnames, zoals die van Essent door RWE en Nuon door het Zweedse Vattenfall. Hun problemen worden nog eens verergerd door het Duitse besluit om op termijn de stekker te trekken uit de kerncentrales in het land. Dat pakt vooral nadelig uit voor RWE. Het bedrijf betaalt de komende jaren een nucleaire belasting van € 500 mln per jaar. In 2022 moeten vervolgens alle kerncentrales in het land, RWE heeft er vijf, gesloten zijn.

Gas schoner dan kolen

Bedrijven als EON, Vattenfall en vooral RWE verliezen daarmee een belangrijk deel van hun stroomopwekking. Dat moeten zij compenseren met duurdere alternatieven. Dat komt extra slecht uit, nu de kolencentrales van RWE ook al met een tanende winstgevendheid geconfronteerd worden. Deze centrales stoten namelijk veel broeikasgassen uit, waarvoor vanaf 2013 speciale rechten moeten worden aangeschaft. Gas staat als schoner alternatief daarom meer en meer in de belangstelling.

Gas is veel schoner dan kolen dus een flirt van RWE met Gazprom, de grootste gasproducent ter wereld, laat zich dan ook eenvoudig verklaren.

De eerste tekenen dat de machtsverhoudingen verschuiven worden nu duidelijk. Eind vorig jaar zag EON zich al gedwongen om zijn belang in Gazprom af te stoten voor euro 4,5 mrd. De Duitsers hadden, net als RWE nu, geld nodig om de schulden terug te dringen.

Via de achterdeur

Als de Russen straks inderdaad mede-eigenaar worden van RWE, komt een stiekeme wens van voormalig Essent-topman Michiel Boersma alsnog uit. Volgens ingewijden heeft Boersma destijds aan Gazprom gedacht toen hij een nieuwe eigenaar voor zijn bedrijf zocht.

De Russen stonden er toen financieel echter veel minder voor en konden niet zo ver gaan als de euro 7,1 mrd van RWE.

Bovendien voelde Boersma aan dat de komst van de Russen wel eens op veel weerstand zou kunnen stuiten in Nederland, dat toch al moest wennen aan een verkoop van ‘s lands energiebedrijven aan het buitenland. Maar met een belang in Essent-eigenaar RWE komen de Russen op subtiele wijze alsnog in Nederland via de achterdeur binnen.

Een kort, ingetogen persbericht van energiebedrijf EON. Dat was gisteren de enige pr-activiteit van de drie elektriciteitsmaatschappijen die in Nederland kolencentrales bouwen, nadat ze bij het Europese Hof van Justitie een klinkende zege hadden behaald.

Het Hof zegt dat de milieuvergunningen voor de centrales niet ten onrechte zijn verstrekt. Sterker nog: het is niet aan de Nederlandse rechter, maar aan de politiek om over afzonderlijke vergunningen te beslissen. Daarmee lijken de milieuvergunningen definitief, aangezien de regeringspartijen en gedoogpartner PVV voor de komst van de kolencentrales zijn. Wel moet de Raad van State nog definitief uitspraak doen. De Raad had om advies gevraagd bij het Hof en volgt dat advies normaal gesproken op.

‘Natuurlijk zijn we positief, maar we gaan niet staan juichen’, zegt een woordvoerder van EON. Het bedrijf wil eerst de uitspraak van de Raad van State afwachten, die later dit jaar wordt verwacht.

Beschermd duingebied

De elektriciteitsmaatschappijen zijn ook terughoudend omdat er ook nog bezwaarprocedures lopen tegen de afgegeven natuurvergunningen. Waar de milieuvergunningen gaan over de uitstoot van giftige stoffen, gaan de natuurvergunningen over de effecten daarvan op beschermde natuurgebieden.

De bouw van de drie kolencentrales is al begonnen, in alle drie de gevallen naast natuurgebieden. EON en Electrabel bouwen op de Maasvlakte vlak bij een beschermd duingebied. RWE bouwt een centrale in het Groningse Eemshaven aan de rand van de Waddenzee. De rook uit de schoorsteen kan de natuur en het leven in duingebieden op de Waddeneilanden treffen.

‘Zeer teleurgesteld’

Greenpeace, dat de afgelopen maanden enkele klinkende overwinningen claimde in de strijd tegen de kolencentrales, hield zich gisteren meer dan gebruikelijk op de vlakte. Een woordvoerder bevestigde ‘zeer teleurgesteld’ te zijn in de uitspraak van het Hof. De milieuorganisatie zet haar zinnen nu op de procedures tegen de natuurvergunningen. ‘Daarbij zijn we nog steeds kansrijk. We hebben nog steeds hoop dat we die zaken gaan binnenhalen.’

Onlangs boekten EON en Electrabel wel vooruitgang bij het definitief verkrijgen van de natuurvergunningen. De Raad van State stelde de energiebedrijven op een groot aantal punten in het gelijk.

Aparte zitting

Toch claimden de milieuorganisaties ook de overwinning, omdat Zuid-Holland niet duidelijk genoeg is geweest over de gevolgen van de uitstoot van onder meer stikstof en zwavel voor het beschermde duingebied. De provincie moet een deel van haar huiswerk opnieuw doen. Dat betekent dat het tijdrovende vergunningentraject opnieuw moet worden doorlopen. Bovendien blijft het risico bestaan dat de Raad van State de natuurvergunningen in zijn geheel nietig verklaart.

De bezwaarprocedure tegen de RWE-centrale is in april op een aparte zitting behandeld. Ook in deze zaak kan vertraging optreden en kan de vergunning sneuvelen. De Raad van State doet binnen enkele maanden uitspraak.

De Nederlandse activiteiten van Essent-eigenaar RWE hebben een moeilijke start van het jaar achter de rug. Met een winstval van bijna 50% is de regio Nederland en België veruit het slechts presterende onderdeel van RWE, zo bleek gisteren uit de kwartaalcijfers van het Duitse energieconcern.

RWE heeft in Nederland in het eerste kwartaal fors minder gas verkocht. Vorig jaar profiteerde het concern nog van het extreem koude weer, dit jaar was er weer sprake van normale temperaturen. Bovendien verloor Essent een aantal zakelijke klanten aan andere aanbieders, waardoor de gasverkopen in totaal 19% onder die van vorig jaar lagen.

Naast de lagere afzet in Nederland heeft RWE tegelijkertijd last van de langlopende koopcontracten die het heeft afgesloten met gasleveranciers. De prijzen van die contracten liggen door hun verbinding met de hoge olieprijs fors boven de prijs die momenteel in de markt wordt betaald voor gas. RWE hoopt dat het nieuwe voorwaarden met zijn leveranciers kan afsluiten.

Consumentenmarkt

Op de consumentenmarkt deed Essent het in Nederland wel goed: het won het afgelopen kwartaal 28.000 klanten aan wie het gas levert, waardoor het totaal nu op 1,94 miljoen staat. Het aantal elektriciteitsklanten steeg met 23.000 tot 2,17 miljoen.

Daarmee toont het klantenbestand van Essent een florissanter beeld dan dat van branchegenoot Nuon. Vorige week bleek nog dat Nuon door de hevige concurrentie op de geliberaliseerde Nederlandse markt enkele duizenden klanten in het eerste kwartaal is kwijtgeraakt. In tegenstelling tot Essent heef Nuon geen prijsvechter in de Nederlandse markt gezet.

Winstval

RWE verwacht concernbreed een forse winstval dit jaar. Naast de dure gascontracten die het heeft afgesloten, mist het bedrijf ook inkomsten omdat in Duitsland een aantal kernreactoren stilligt. Ook bij Essent zal de winst dit jaar flink lager uitpakken.

Er gaat veel mis tijdens de bouw van de kolencentrale van RWE/Essent in de Eemshaven. Volgens FNV Bouw en FNV Bondgenoten worden arbeidsvoorwaarden structureel met voeten getreden, aldus de bonden donderdag.

Zij constateren dat bouwvakkers vaak lange dagen maken. ”We krijgen meldingen van twaalf tot zelfs zestien uur”, zegt Eric Baars van FNV Bouw. Bouwvakkers moeten soms lang achtereen ‘s nachts werken en worden onder druk gezet als ze het ergens niet mee eens zijn.

Bij de bouw van de centrale zijn 1500 tot tweeduizend bouwvakkers aan het werk. Zeventig procent komt uit het buitenland. Deze groep is doorgaans niet op de hoogte van de rechten en plichten, aldus Baars.

Door de taalbarrière is er ook een grotere kans op ongelukken waar RWE/Essent te weinig aan doet, zeggen de bonden.

Bedrijfsongevallen

De afgelopen jaren zijn bij de centrale vier bedrijfsongevallen geweest. In maart nog viel een Poolse bouwvakker van een steiger bijna twintig meter omlaag. Hij raakte zwaargewond.

Volgens de bonden is het veelzeggend dat RWE/Essent kort na het ongeluk voor duizend bouwvakkers een spoedcursus veiligheid belegde. Dat het beter kan, bewijst volgens de bonden de eveneens in aanbouw zijnde centrale van Nuon in de Eemshaven. Daar zijn minder problemen, aldus Baars.

Het steekt de bonden ook dat zij niet vrijelijk de bouwplaats mogen bezoeken om te praten met hun leden. ”We moeten ons twee maanden vooraf aanmelden. RWE/Essent houdt de controle en de regie. Een soort embedded vakbondswerk”, zegt Baars.

Reactie

RWE/Essent laat in een reactie weten ”zich niet te herkennen in de aantijgingen”. ”Wij hebben nog niet zo lang geleden zowel de FNV als PvdA-Kamerlid Tjeerd van Dekken op de bouwsite op bezoek gehad en hebben wij uitgebreid met hen gesproken.

Toen hebben wij ook aangeboden dat de FNV gewoon contact kan houden met de bouwleiding van RWE op de bouwsite. We zijn altijd bereid om met iedereen in gesprek te zijn en te blijven. De aantijging dat RWE dat niet zou zijn, is pertinent onwaar en grote onzin.”

De Duitse energiereus EON houdt rekening met ernstige druk op de winstgevendheid in 2011 en 2012. Druk op stroomprijzen, een nieuwe belasting voor het langer openblijven van kerncentrales en zeer ongunstige ontwikkelingen op de gasmarkt zijn daar debet aan.

Dat heeft EON gisteren bekendgemaakt bij de publicatie van zijn cijfers over 2010. Het bedrijf kopieert daarmee de onheilstijding die sectorgenoot RWE twee weken terug gaf. ‘Er wachten ons veel uitdagingen’, zei Johannes Teyssen, sinds mei 2010 de baas bij EON.

Het bedrijf uit Düsseldorf, dat in Nederland gas- en kolengestookte elektriciteitscentrales opereert, haalde over 2010 een omzet van €92,8 mrd. Dat is een stijging van 16% is ten opzichte van 2009, gedragen door groei in het Verenigd Koninkrijk. De nettowinst van EON bedroeg €4,9 mrd. Dat laatste cijfer, belangrijk omdat hieruit het dividend aan aandeelhouders wordt betaald, ziet EON in 2011 dalen tot een bedrag tussen €3,3 mrd en €4 mrd.

Sombere geluiden

De sombere geluiden van EON – dat bijna 90.000 medewerkers verspreid over 30 landen telt – passen in het beeld dat meer grote Europese energiebedrijven schetsen de laatste tijd. Nieuwe productiecapaciteit enerzijds en afnemende vraag anderzijds hebben de prijzen van stroom onder druk gezet. Voor de grote Duitse energiebedrijven, die kerncentrales opereren, komt daar bovendien een nieuwe belasting bij die aan de winstgevendheid vreet. Ze mogen hun kerncentrales langer openhouden, zo is onlangs besloten, maar worden in ruil daarvoor wel zwaarder belast.

EON heeft daarnaast veel last van de ontwikkelingen op de gasmarkt. Hier zijn de prijzen op de zogeheten spotmarkt, waar kortetermijncontracten verhandeld worden, fors lager dan de prijzen die zijn overeengekomen bij langetermijncontracten waar EON veel gebruik van maakt.

Het bedrijf verwacht dat ook dit in 2011 nog een forse hap uit de winstgevendheid zal nemen. In 2012 wordt dat effect minder. Een herstel van winstgevendheid wordt op zijn vroegst in 2013 voorzien.

Het Duitse energiebedrijf RWE, eigenaar van Essent, is somberder geworden over zijn perspectieven voor de nabije toekomst. Het recordjaar 2010 zal geen vervolg krijgen: de operationele winst (ebitda) van RWE zal in 2011 met 15% dalen en de doelen voor de middellange termijn worden verlaagd.

Dat heeft RWE donderdag bekendgemaakt bij de publicatie van zijn cijfers over 2010. RWE is negatiever geworden, omdat de stroomprijzen onder druk staan en het bedrijf gas heeft ingekocht voor een hogere prijs dan waarvoor het dit nu in de markt kan afzetten.

Daarnaast heeft RWE last van een nieuwe belastingregel in Duitsland, die de winstgevendheid van zijn Duitse kerncentrales onder druk zet. De Duitse kerncentrales mogen langer openblijven zo is onlangs bepaald, maar in ruil daarvoor worden ze wel zwaarder belast. Volgens RWE zal dat de komende jaren de operationele winst met €600 mln tot €700 mln drukken.

Europese regeling

RWE wijst ten slotte op de Europese regeling die vanaf 2013 het gratis verstrekken van rechten voor de uitstoot van broeikasgassen aan energiebedrijven aan banden legt. Voor RWE is dit zeer nadelig, omdat het bedrijf met zijn vele kolencentrales veel CO2 uitstoot en het dus veel emissierechten moet bijkopen. De Duitse energiereus verwacht dat dit de winstgevendheid met €1,5 mrd gaat drukken.

Over 2010 steeg de omzet van RWE met 12% naar €53,3 mrd waarover een operationele winst geboekt werd van €7,7 mrd (8% meer dan 2009). Nederland/België, dat grotendeels bestaat uit de activiteiten van Essent, boekte over 2010 een omzet van €6,5 mrd, waarover een operationeel resultaat van €391 mln resteerde.

Op de beurs van Frankfurt daalde het aandeel RWE ruim 6% op de publicatie van de jaarcijfers.

Het Duitse energiebedrijf RWE, eigenaar van Essent, wil voor euro 8 mrd aan onderdelen verkopen om zo zijn schuldpositie terug te brengen. Dat schrijft persbureau Bloomberg op basis van ingewijden. Amprion, het Duitse hoogspanningsnet van RWE, is waarschijnlijk het eerste onderdeel dat wordt gedesinvesteerd. Een groep investeerders rond Commerzbank zou belangstelling hebben. Het Nederlandse Tennet, dat eerder het Duitse hoogspanningsnet van EON overnam, zegt deze keer te passen. Naast het Duitse netwerk zou RWE ook zijn Britse dochter Npower willen verkopen.

Het Zweedse Vattenfall moet flink bloeden voor het hoge bedrag dat het in 2009 neertelde voor het Nederlandse energiebedrijf Nuon.

Nadat het staatsbedrijf eerder al zijn investeringsplannen had moeten temperen om de overname te kunnen bekostigen, volgt nu een afboeking van bijna €500 mln op de overgenomen activiteiten.

Dat heeft Vattenfall gisteren bekendgemaakt.

Marktomstandigheden

De afboeking op de goodwill van Nuons activiteiten is volgens het bedrijf toe te schrijven aan de verslechterde marktomstandigheden in de energiesector. Dat zorgt voor margedruk.

De winst over het vierde kwartaal van 2010 wordt door de afboeking gedrukt. Het bedrijf reageerde gisteren niet op het verzoek om een nadere toelichting.

Overname

Vattenfall nam in de zomer van 2009 de zeggenschap plus 49% van de aandelen van Nuon over voor €4,8 mrd. Het restant van de aandelen wordt in de komende jaren in etappes overgedragen en afgerekend.

In totaal betaalt Vattenfall circa €10 mrd voor Nuon, dat formeel nog steeds in handen is van een trits gemeenten en provincies, met Gelderland als grootste.

Hoofdprijs

Marktvorsers hebben er al vaker op gewezen dat Vattenfall de absolute hoofdprijs voor Nuon heeft betaald. Volgens hen waren de Zweden bereid zo diep in de buidel te tasten, omdat ze net daarvoor achter het net visten bij Essent, dat voor een overname door het Duitse RWE had gekozen. Het ambitieuze Vattenfall zou een nieuwe misgreep bij Nuon hoe dan ook hebben willen voorkomen.

Al snel na de overname verslechterden de omstandigheden op de energiemarkt als gevolg van de financiële en economische crisis. Vattenfall werd daarbij bovendien getroffen door problemen met zijn Duitse kerncentrales, die alweer een fikse tijd stilstaan.

Investeringen

Het Zweedse bedrijf kondigde begin 2010 aan zijn investeringen te zullen temperen en maakte later dat jaar bekend in vijf van de acht Europese landen waar het opereert, desinvesteringen te plannen.

Inmiddels staan ook onderdelen van Nuon in de etalage, zoals de zonnefoliefabriek Helianthos in Arnhem en de Belgische tak van de onderneming.

GDF Suez wil een kerncentrale in Nederland bouwen. Het Franse nutsbedrijf, dat via dochter Electrabel de grootste stroomproducent van Nederland is, denkt daarbij aan samenwerking met grote industriële afnemers.

Dat zei Gérard Mestrallet, de Franse topman van GDF Suez, gisteren tijdens de opening van de Màximacentrale van Electrabel in Lelystad. Mestrallet richtte zich in zijn toespraak rechtstreeks tot minister Maxime Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, die in de zaal zat. ‘We hebben met belangstelling kennisgenomen van het positieve standpunt van de Nederlandse overheid over kernenergie. We willen graag met u samenwerken.’

Vergunningsaanvraag

De renaissance van kernenergie in Nederland lijkt daarmee definitief inzet geworden van een strijd tussen buitenlandse energiegiganten. Het Zeeuwse Delta is weliswaar het verst gevorderd met een vergunningsaanvraag, maar zal bij groen licht een groot deel van de operatie uitbesteden aan EDF, een andere Franse specialist.

De Duitse energiereus RWE wil ook graag investeren in Nederlandse kernenergie. Een poging om via de overname van Essent mede-eigenaar te worden van de enige kerncentrale die nu in Nederland staat, in Borssele, mislukte vooralsnog. De andere eigenaar, Delta, verzette zich hier met succes tegen, maar de juridische strijd is nog niet gestreden. Bovendien zijn ook de oud-aandeelhouders van Essent gestart met de vergunningsprocedure voor een nieuwe kerncentrale, waarbij ze waarschijnlijk RWE als partner beogen.

‘In de hele keten aanwezig’

Electrabel heeft in België al zeven kerncentrales in gebruik. Het moederconcern GDF Suez bekijkt bovendien opties in Groot-Brittannië, Italië, Duitsland en Roemenië. Via dochterbedrijf Tractebel Engineering beschikt GDF Suez, voor 35% in handen van de Franse staat, over de kennis die nodig is om een kerncentrale te bouwen. ‘We zijn in de hele keten aanwezig’, zei Mestrallet.

Electrabel heeft in Nederland nauwelijks retailklanten, maar dat is volgens Mestrallet geen probleem. Samenwerking met industriële afnemers is zeker zo interessant, aldus de Fransman. ‘Die partijen willen leveringszekerheid en vaste prijzen. In Roemenië werken we om die reden samen met staalproducent ArcelorMittal.’